سلوك راه دين مانع تو نخواهد بود ، و هنگامى كه آن را سركوب كردى و مقصود خود را به دست آوردى ، بر او پيروز شده‌اى امّا مادام كه در مجاهده‌اى در طلب اين پيروزى هستى . او در مقايسه با كسى كه مشغول جهاد است مانند كسى است كه دشمن را شكست داده و او را به اسارت گرفته در حالى كه جهادگر در صف كارزار مشغول پيكار است و نمىداند چگونه جان بسلامت برد . و نيز مانند كسى است كه سگ خود را براى شكار آموزش داده و اسبش را براى اين كار تربيت كرده و سگ خوى درّندگى و اسب عادت چموشى را رها كرده و هر دو در پيش روى او خوابيده‌اند ، در حالى كه جهادگر هنوز مشغول تربيت و رام كردن سگ و اسب خود مىباشد . دسته‌اى در اين باره دچار لغزش شده و پنداشته‌اند هدف اصلى مجاهده است و ندانسته‌اند كه مراد از آن طلب رهايى از موانع راه است . برخى ديگر گمان كرده‌اند كه مقصود نهايى سركوب شهوات و بكلّى ريشه‌كن كردن آنهاست تا آن جا كه برخى اين راه را آزموده و در آن درمانده و گفته‌اند اين امر محالى است و در نتيجه شرع را تكذيب كرده و پوياى راه اباحه گرديده و در پيروزى از شهوات لجام گسيخته شده‌اند . بى شكّ همهء اينها نادانى و گمراهى است و ما در كتاب رياضت نفس از بخش مهلك طريق حقّ را بيان كرده‌ايم . اگر بگويى : قول دربارهء دو تن تايب چيست ؟ كه يكى از آنها گناهش را فراموش كرده و دربارهء آن نمىانديشد ، و ديگرى گناه خود را پيش چشم خويش قرار داده و پيوسته پيرامون آن فكر مىكند و در آتش پشيمانى مىسوزد . از اين دو تن كدام يك افضل است ؟ پاسخ اين است بدانى كه در اين مطلب نيز عالمان اختلاف كرده‌اند . برخى از آنها گفته‌اند : حقيقت توبه آن است كه گناهت را در پيش چشمت داشته باشى . بعضى ديگر گفته‌اند : حقيقت توبه اين است كه گناهت را فراموش كنى . نزد ما هر يك از اين دو مذهب حقّ است ليكن نسبت به دو حالت . سخن متصوّفه همواره نارسا و قاصر است ، زيرا عادت هر يك از آنان اين است كه تنها از حال خودش خبر مىدهد و حال ديگران برايش مهمّ نيست . از اين رو پاسخ اين مطلب بر حسب اختلاف احوال مختلف مىباشد . سخن متصوّفه نسبت به درجات علم داراى نقصان است ، زيرا بهتر و كاملتر اين است كه شناخت اشيا چنان كه هستند صورت گيرد . ليكن نسبت به مراتب همّت و ارادت و